Βιοδυναμική Kαλλιέργεια και Πιστοποίηση Demeter Όροι και Tρόπος Eφαρμογής Γράφει ο dr. Harald C. Letizi (*)

H Bιοδυναμική Γεωργία είναι μία μέθοδος «Οικολογικής» καλλιέργειας που έχει πάνω από ενενήντα χρόνια ιστορίας, ενώ το 1928 δημιουργήθηκε το σήμα Demeter με το οποίο επισημαίνονται τα ελεγχόμενα πιστοποιημένα βιοδυναμικά προϊόντα.

H μέθοδος αυτή διαφέρει από τη γενική «Βιολογική Γεωργία» γιατί έχει δική της ιδιαίτερη φιλοσοφία στον τομέα της γεωργίας. Μία από τις αρχές της είναι ότι επίκεντρο του αγροκτήματος είναι «ο άνθρωπος». Ο στόχος είναι η καλύτερη εξέλιξή του, οποίος επιτυγχάνεται με τη βελτίωση του εδάφους, αφού παράγονται τροφές που βελτιώνουν τη σωματική και ψυχική υγεία του ανθρώπου.

Η βιοδυναμική γεωργία είναι μέρος μίας ευρύτερης φιλοσοφίας που είναι η «ανθρωποσοφία», η οποία συμπεριλαμβάνει ιατρικές επιστήμες, καλές τέχνες, εκπαίδευση, και άλλα.

Τα προϊόντα που ελέγχονται και πιστοποιούνται ως «Βιοδυναμικής Γεωργίας» έχουν δικαίωμα να χρησιμοποιούν το σήμα «Demeter», το οποίο διαχειρίζεται ο οργανισμός Demeter International, με έδρα τη Γερμανία. Στη Γερμανία και στις γειτονικές της χώρες το σήμα Demeter είναι γνωστό ως σήμανση για τρόφιμα και καλλυντικά ανώτερης ποιότητας και ήταν γνωστό στα καταστήματα τροφίμων χρόνια πριν να εμφανιστεί το σήμα «βιολογικής γεωργίας».

Η Demeter ελέγχει και πιστοποιεί βάσει των δικών της προτύπων παραγωγής και μεταποίησης αγροτικών προϊόντων. Τα πρότυπα αυτά είναι πιο αυστηρά και απαιτητικά από τα πρότυπα του ευρωπαϊκού κανονισμού της βιολογικής γεωργίας.

Τα πρώτα βήματα που πρέπει να κάνει ένα αγρόκτημα για να ενταχθεί στην πιστοποίηση Demeter είναι:

* να ενταχθεί στο σύστημα πιστοποίησης βιολογικής γεωργίας

* να επικοινωνήσει με έναν εγκεκριμένο μελετητή Demeter, ο οποίος θα συνεργαστεί με το αγρόκτημα για 2 χρόνια τουλάχιστον

* να κάνει αίτηση στη Demeter International

  • να κάνει αίτηση στον πιστοποιητικό οργανισμό που ελέγχει τη βιοδυναμική γεωργία στην Ελλάδα (σήμερα είναι : Bio Hellas , Cosmocert, ΔΗΩ ).

Η γέννηση της βιοδυναμικής καλλιέργειας

H μέθοδος βιοδυναμικής γεωργίας εφευρέθηκε από τον φιλόσοφο και επιστήμονα Ρούντολφ Στάινερ (Rudolf Steiner) το 1924 στην Ελβετία. Τότε ο Στάινερ παρατήρησε ότι «οι πατάτες δεν είχαν πια τη γεύση που είχαν όταν ήταν μικρός» και έψαξε έναν τρόπο καλλιέργειας που να δίνει ξανά την υψηλή θρεπτική ποιότητα και γεύση των τροφίμων που ήξερε από μικρός. Αυτό ήταν πολύ σημαντικό γι’ αυτόν, γιατί υποστήριζε ότι τα τρόφιμα κακής ποιότητος, χωρίς ζωή, δεν επιτρέπουν τη βελτίωση της ψυχής των ανθρώπων, αντιθέτως τη χαλάνε, και μαζί χαλάνε ολόκληρη την κοινότητα όταν τα τρόφιμα είναι χαλασμένα για όλους. Η αιτία της δημιουργίας των τροφίμων κακής ποιότητας ήταν τα χημικά λιπάσματα και τα φάρμακα, που τότε ήταν ακόμα λίγα σε σχέση με σήμερα.

Το πρώτο βήμα της βιοδυναμικής γεωργίας είναι η θεραπεία του εδάφους. Αυτό επιτυγχάνεται με ένα «σύστημα κλειστό» του αγροκτήματος, που πρέπει να έχει ζώα για να παράγει κοπριά για τη λίπανση. Οι εισροές σε λιπάσματα ή και άλλα υλικά στο αγρόκτημα πρέπει να είναι ελάχιστες και επίσης μεγάλο μερίδιο της παραγωγής πρέπει να μείνει στο αγρόκτημα για να τροφοδοτεί τον αγρότη και τα ζώα. Εφόσον ο Στάινερ είδε την κατάσταση του εδάφους πολύ κακή, εφεύρε ειδικά σκευάσματα για τη βελτίωσή του, καθώς και των καλλιεργειών.

Η κατάσταση του καλλιεργούμενου εδάφους και ο χούμος

Σήμερα οι περισσότερες καλλιεργούμενες περιοχές με μεσογειακό ή θερμότερο κλίμα έχουν μεγάλο πρόβλημα με την πτώχευση σε οργανική ουσία, κυρίως του χούμου, λόγω της κακής διαχείρισης της καλλιέργειας επί πολλά χρόνια, με συνέπεια να χρειάζεται περισσότερα λιπάσματα, περισσότερο νερό και περισσότερα φάρμακα για να δίνουν καλή παραγωγή. Αντίστροφα σε περιοχές με κρύο κλίμα αυξάνεται το ποσοστό τύρφης στο χώμα, που είναι μη χωνεμένη οργανική ουσία, και δεν είναι χούμος. Αυτό δημιουργεί πρόβλημα στις καλλιέργειες γιατί το σημερινό χώμα δεν μπορεί να «χωνέψει» τα απόβλητα των καλλιεργειών και να απελευθερώνει πάλι τις ουσίες τους.

Ο χούμος είναι ζωντανό μερίδιο της οργανικής ουσίας που αποτελεί κρίκο μεταξύ των οργανικών αποβλήτων της καλλιέργειας (των φυτών γενικά) και της νέας διαθεσιμότητάς τους για την καινούργια καλλιέργεια. Αποτελεί μείγμα οργανικών ουσιών με διαφορετικά μοριακά βάρη και μικροβίων που θρέφονται από οργανικές ουσίες, οι οποίες έτσι επεξεργάζονται δημιουργώντας νέα οργανικά μόρια που γενικά λέγονται «χουμικές ουσίες». Μερίδιο από αυτές τις ουσίες γίνονται ξανά μεταλλικές δίνοντας έτσι κάθε χρόνο θρεπτικά στοιχεία στα φυτά, δηλαδή στις νέες καλλιέργειες. Όταν η ταχύτητα «μεταλλικοποίησης» του χούμου είναι υψηλή χάνεται χούμος και οργανική ουσία.

Όταν τα μικρόβια του χούμου σκοτώνονται από λιπάσματα (π.χ. νιτρικά), από φάρμακα, από την επαφή με τον ήλιο το καλοκαίρι (όταν τα βγάζουν στην επιφάνεια με το άροτρο) ή από άλλες αιτίες, χάνεται η χουμοποίηση και η ζωή στο χώμα, και μαζί τους και πολλές φυσικές (θρεπτικές, μηχανικές και δομικές) ιδιότητες του χώματος.

Τα βιοδυναμικά σκευάσματα

Χαρακτηριστικό της βιοδυναμικής μεθόδου είναι η εφαρμογή κάποιων ειδικών σκευασμάτων, που εφευρέθηκαν το 1924 με τις τότε γνώσεις, που όμως είναι χρήσιμες μέχρι σήμερα.

Τα αγροκτήματα που επιθυμούν να αποκτήσουν το σήμα Demeter υποχρεώνονται στην εφαρμογή των βιοδυναμικών σκευασμάτων τουλάχιστον μια φορά το χρόνο.

Ένα σκεύασμα βασισμένο σε ζυμωμένη αγελαδινή κοπριά (το 500) ραντίζεται στο χώμα για να αυξάνεται η ζωή του. Στην ουσία είναι σαν «εμβόλιο» με συμπυκνωμένα μικρόβια για τη χουμοποιήση και τη συνεργασία με τις ρίζες (μυκόριζες και βακτήρια), αυγά εντόμων και γεωσκώληκων. Είναι σημαντικό στις σπορές την άνοιξη για τα λιβάδια και το έδαφος των δενδροκαλλιεργειών.

Το σκεύασμα 501 είναι φτιαγμένο με πούδρα χαλαζία ζυμωμένη στη γη με ειδικό τρόπο. Αυτό ραντίζεται στα φυτά για να αυξάνει τη δύναμη του φωτός επάνω τους. Χρησιμοποιείται σε συγκεκριμένες στιγμές για να αυξάνεται ο πολλαπλασιασμός κυττάρων ή η ποιότητα των προϊόντων, καθώς και η ωρίμανσή τους.

Τα σκευάσματα για ράντισμα λιώνονται με τη διαδικασία της «δυναμοποίησης», η οποία πρέπει να γίνεται σε ξύλινο ή χάλκινο βαρέλι με ανακάτεμα μέσα σε χλιαρό νερό. Το ανακάτεμα γίνεται προς μία κατεύθυνση μέχρι να δημιουργείται μία δύνη με το νερό, και μετά προς την άλλη κατεύθυνση σπάζοντας τη δύνη και ενσωματώνοντας αέρα μέσα στο νερό, μέχρι να γίνει πάλι μια άλλη δύνη. Αυτή η διαδικασία κρατάει μία ώρα και επιτρέπει να λιώνει τέλεια το σκεύασμα στο νερό και να εμπλουτίζεται το νερό με αέρα, δίνοντας στα μικρόβια τα απαραίτητα στοιχεία για να πολλαπλασιάζονται.

Τα σκευάσματα από το 502 έως το 507 είναι για την κομποστοποίηση της κοπριάς και των οργανικών υλικών. Παρασκευάζονται από διάφορα φυτά (χαμομήλι, αχιλλεία, βελανιδιά, ταραξάκο, τσουκνίδα, βαλεριάνα) με ειδικούς και ξεχωριστούς τρόπους. Το βιοδυναμικό κομπόστ και τα σκευάσματά του είναι βασικά στη λίπανση και πρέπει να καλύπτουν όλο το αγρόκτημα κάθε χρόνο, σύμφωνα με τις προδιαγραφές για τη βιοδυναμική πιστοποίηση Demeter.

Ανάπτυξη της βιοδυναμικής γεωργίας και η πιστοποίηση Demeter

Οι αγρότες και οι επιστήμονες που ακολούθησαν τα σεμινάρια του Στάινερ (δυστυχώς ο ίδιος δεν πρόλαβε να γράψει ένα βιβλίο για το θέμα αυτό) ξεκίνησαν την εφαρμογή της βιοδυναμικής γεωργίας στην Ελβετία και στη Γερμανία. Σιγά – σιγά η μέθοδος αυτή εφαρμόστηκε και σε άλλες χώρες. Το επιστημονικό κέντρο της βιοδυναμικής γεωργίας και των επιστημών του Στάινερ ήταν τότε και παραμένει ως σήμερα στο Γκετεάνουμ (Goe-theanum) στη Ντόνναρχ (Donnarch) στην Ελβετία.

Το 1928 δημιουργήθηκε το σήμα Demeter και ο κανονισμός παραγωγής που χαρακτηρίζει τα βιοδυναμικά προϊόντα. Από τότε υπάρχει έλεγχος της ποιότητας Demeter, ενώ για τη βιολογική καλλιέργεια και τον ουσιαστικό έλεγχο της στην Ευρώπη, χρειάστηκε να περιμένουμε μέχρι το 1991, με τον Κανονισμό ΕΟΚ 2092/91.

Σήμερα η βιοδυναμική γεωργία εφαρμόζεται σε πολλές χώρες σε όλο τον κόσμο.

Στην Ελλάδα σήμερα πιστοποιούνται από τη «Demeter» 3.280 στέμματα και 22 επιχειρήσεις (αγροτικές και μεταποιητικές). Παγκοσμίως οι πιστοποιημένες εκτάσεις είναι 1,8 εκατομμύρια στρέμματα περίπου. Η πρώτη χώρα σε πιστοποιημένες Demeter εκτάσεις είναι η Γερμανία με 776.630 στρέμματα και 1.576 αγρότες (στοιχεία Deme-ter International 2017).

Πολλά αγροκτήματα σε όλο το κόσμο εφαρμόζουν τη βιοδυναμική καλλιέργεια χωρίς να ζητάνε έλεγχο και σήμα Demeter.

Για να έχει ένα αγρόκτημα δικαίωμα να χρησιμοποιεί το σήμα Demeter χρειάζεται υποχρεωτικά και η πιστοποίηση βιολογικής γεωργίας (καν. (ΕΚ) αριθ. 889/2008 και καν. (ΕΚ) αριθ. 834/2007 ), πέρα από τον έλεγχο και πιστοποίηση βιοδυναμικής γεωργίας.

Στην Ελλάδα ο οργανισμός πιστοποίηση βιολογικής γεωργίας ΒΙΟ Hellas ελέγχει τα βιοδυναμικά αγροκτήματα σε συνεργασία με τη Demeter Interna-tional, η οποία εκτιμάει τα παραστατικά του ελέγχου και πιστοποιεί τα αγροκτήματα (εκδίδει τα πιστοποιητικά).

Το αγρόκτημα αποκτάει το δικαίωμα στη χρήση του σήματος Demeter μετά από ένα χρονικό διάστημα που εφαρμόζει τη βιοδυναμική μέθοδο. Το διάστημα μπορεί να είναι από ένα έτος έως τέσσερα, ανάλογα με την περίπτωση. Η χρήση του σήματος Demeter δεν παρέχεται δωρεάν από τη Demeter International, αλλά υπολογίζεται ένα ποσό βάση της αξίας των προϊόντων με σήμα Demeter που πωλούνται από το αγρόκτημα. Σήμερα είναι περίπου 1,7% της αξίας των πωλήσεων και τουλάχιστον 150-400 †, ανάλογα με την περίπτωση. Η έκδοση πιστοποιητικού δεν είναι δωρεάν, αλλά έχει ένα κόστος 50 † ανά πιστοποιητικό.

Λίπανση και φυτοπροστασία

Ο γενικός κανόνας της βιοδυναμικής γεωργίας είναι ότι το αγρόκτημα πρέπει να τείνει προς το κλειστό σύστημα, με ελάχιστες εισροές με στόχο προς την αυτάρκεια στη λίπανση. Το ιδανικό βιοδυναμικό αγρόκτημα προβλέπει και την παρουσία ζώων, κυρίως μηρυκαστικών (βοοειδή και αιγοπρόβατα). Τα τελευταία πρότυπα Demeter προβλέπουν τη διαχείριση της λίπανσης βάσης το σύστημα «εισροών – εκροών» της καλλιέργειας.

Στη διαχείριση της λίπανσης είναι σημαντικό για το αγρόκτημα να υποβάλει ένα καλλιεργητικό πλάνο στη Demeter International με τις προβλεπόμενες ποσότητες και είδη λιπασμάτων, ώστε να γίνει μια έγκριση πριν γίνει η καλλιέργεια, και όχι μετά.

Στον τελευταίο κανονισμό Demeter επιτρέπονται περίπου τα ίδια λιπάσματα με το καν. 889/2008 της βιολογικής γεωργίας, αλλά όχι οι ίδιες ποσότητες.

Η αζωτούχος λίπανση είναι η πιο περίπλοκη και υπολογίζεται ανάλογα με την περίπτωση, τις καλλιέργειες (π.χ. μεγάλες καλλιέργειες, πολυετείς καλλιέργειες, θερμοκήπια, κ.τ.λ.) και τις προβλεπόμενες εκροές της καλλιέργειας. Το ανώτατο όριο είναι 17 kg/στρέμμα στην περίπτωση λίπανσης από κοπριά του ίδιου αγροκτήματος. Αν το άζωτο προέρχεται από οργανικά λιπάσματα της αγοράς, το όριο είναι 4 kg/στρέμμα άζωτο ανά έτος, αλλά για πολυετείς καλλιέργειες τα όρια είναι πάνω από τα 4 kg/στρέμμα. Για όλες τις περιπτώσεις η αζωτούχος λίπανση δεν πρέπει να είναι υπερβολικά ανώτερη από τις προβλεπόμενες εκροές της καλλιέργειας σε άζωτο.

Μεγάλη σημασία έχει και η χλωρή λίπανση στη διαχείριση του αζώτου του αγροκτήματος.

Στην φυτοπροστασία τα φάρμακα επιτρέπονται στα πρότυπα Demeter είναι περίπου τα ίδια που επιτρέπονται στη βιολογική γεωργία με κάποια εξαίρεση. Η χρήση χαλκούχων φαρμάκων επιτρέπεται αν αποδεικνύεται η ανάγκη και τα όρια είναι χαμηλότερα από αυτά που επιτρέπει η βιολογική γεωργία. Συγκεκριμένα επιτρέπεται μέχρι 300γρ./στρέμμα ανά έτος σε μέσο όρο πενταετίας, ενώ στη βιολογική γεωργία μπορεί να φτάσει στα 600γρ. το στρέμμα ανά έτος.

Τα τεχνητά πυρεθροειδή δεν επιτρέπονται ούτε μέσα σε παγίδες, περίπτωση που επιτρέπεται στη βιολογική γεωργία και χρησιμοποιείται σε μία συγκεκριμένη δακοπαγίδα ελληνικής προέλευσης.

Μεγάλη έμφαση δίνεται στη χρήση ωφέλιμων εντόμων και μικροοργανισμών.

*500 – τουλάχιστον μία φορά το χρόνο ένα ράντισμα στο έδαφος, ως συνήθως το φθινόπωρο ή και την άνοιξη. Έχει σαν αποτέλεσμα και την αύξηση της διαθεσιμότητας του νερού στο έδαφος, γιατί επιταχύνει την αύξηση του χούμου και της δύναμης των ριζών.

Εφαρμογή βιοδυναμικών σκευασμάτων σε δενδρώδεις καλλιέργειες

*501 – τουλάχιστον μία φορά το χρόνο, ως συνήθως στο καρπίδιο για καλύτερο πολλαπλασιασμό κυττάρων και μέγεθος του καρπού. Αλλά είναι χρήσιμο και σε άλλες στιγμές, όπως στο τέλος του καλοκαιριού για την ωρίμανση και την ποιότητα των καρπών.

*502 έως 507 – όπως το 500, διασκορπίζονται με το βιοδυναμικό κομπόστ ή ραντισμένα μαζί με το 500.

Εφαρμογή βιοδυναμικών σκευασμάτων σε καλλιέργειες λαχανικών

*500 – τουλάχιστον μία φορά το χρόνο ένα ράντισμα στο έδαφος, ως συνήθως το φθινόπωρο ή και την άνοιξη. Καλό θα ήταν να γίνει εφαρμογή στο χώμα πριν την σπορά ή την μεταφύτευση. Έχει σαν αποτέλεσμα και την αύξηση της διαθεσιμότητας του νερού στο έδαφος,, γιατί επιταχύνει την αύξηση του χούμου και της δύναμης των ριζών, και να βελτιώνει τη ζωτική κατάσταση των φυτών.

*501 – τουλάχιστον μία φορά το χρόνο, ως συνήθως στο καρπίδιο για καλύτερο πολλαπλασιασμό κυττάρων και μέγεθος του καρπού. Είναι χρήσιμο κάθε φορά που θέλουμε βελτίωση της ποιότητας των φυτών. Αποφεύγεται το ράντισμα στις πολύ θερμές ώρες το μεσημέρι για να αποφεύγονται τα εγκαύματα στα φύλλα.

*502 έως 507 – όπως το 500, διασκορπίζονται με το βιοδυναμικό κομπόστ ή ραντισμένα μαζί με το 500.

Εφαρμογή βιοδυναμικών σκευασμάτων σε χειμερινές μεγάλες καλλιέργειες

*500 – τουλάχιστον μία φορά το χρόνο ένα ράντισμα στο έδαφος, ως συνήθως το φθινόπωρο (πριν την σπορά) ή και την άνοιξη (Μάρτιος). Έχει σαν αποτέλεσμα και την αύξηση της διαθεσιμότητας του νερού στο έδαφος, γιατί επιταχύνει την αύξηση του χούμου και της δύναμης των ριζών.

*501 – τουλάχιστον μία φορά το χρόνο, ως συνήθως τον Μάρτιο – Απρίλιο για καλύτερο πολλαπλασιασμό κυττάρων και αύξηση της παραγωγής (σε ποσότητα και ποιότητα).

*502 έως 507 – όπως το 500, διασκορπίζονται με το βιοδυναμικό κομπόστ ή ραντισμένα μαζί με το 500.

Η Αγορά των προϊόντων Demeter

Η αγορά προϊόντων Demeter είναι μεγάλη στις χώρες που ξεκίνησε η βιοδυναμική γεωργία, δηλαδή Γερμανία, Αυστρία, Ελβετία. Επί πλέον η Σουηδία είναι σημαντική αγορά. Μέχρι πριν 30 χρόνια η αγορά βιολογικών προϊόντων ήταν σε πλειοψηφία από προϊόντα Demeter. Η μεγάλη ανάπτυξη της βιολογικής καλλιέργειας έγινε μετά το 1991 λόγω του Ευρωπαϊκού Κανονισμού 2092 και τις σχετικές Ευρωπαϊκές επιδοτήσεις. Η παραπάνω ανάπτυξη, αύξησε τόσο πολύ τα βιολογικά προϊόντα στην αγορά σε σχέση με τα προϊόντα Demeter που τώρα το μερίδιο της αγοράς Demeter είναι σχετικά μικρό, αλλά παραμένει ποιοτικό.

Συμπεράσματα

Στην Ελλάδα υπάρχουν κάποια παλιά αγροκτήματα που την εφαρμόζουν εν μέρει ή ολοκληρωτικά τη μέθοδο βιοδυναμικής γεωργίας. Από το 2008 η BIO Hellas κάνει τους απαιτούμενους ελέγχους στην Ελλάδα σε συνεργασία με την Demeter International που εφαρμόζει την πιστοποίηση.

Για τα καινούργια αγροκτήματα που θέλουν να ενταχτούν στο σύστημα πιστοποίησης Demeter είναι βασικό να συνεργαστούν με έναν εγκεκριμένο από την Demeter International σύμβουλο / μελετητή για τουλάχιστον δύο χρόνια.

Η βιοδυναμική καλλιέργεια με σήμα Demeter στην Ελλάδα εφαρμόζεται με επιτυχία σε αρκετές καλλιέργειες, κυρίως ελιά, αμπέλι, μεγάλες καλλιέργειες (δημητριακά και όσπρια), λαχανικά, εσπεριδοειδή.

Η πιστοποίηση Demeter δεν σχετίζεται με επιδοτήσεις, ενώ η απλή βιολογική γεωργία είναι επιδοτούμενη. Γι΄ αυτόν τον λόγο ως συνήθως οι αγρότες που ασχολούνται με την Demeter είναι άνθρωποι που πιστεύουν πραγματικά στην οικολογική/βιοδυναμική γεωργία και το κάνουν ανεξαρτήτως από τις επιδοτήσεις. Αυτό δίνει και μέλλον στο βιοδυναμικό κίνημα.

Παγκοσμίως οι εκτάσεις πιστοποιημένες Demeter σημαίνουν αύξηση κάθε χρόνο τα τελευταία είκοσι χρόνια και δίνουν καλή και σταθερή πρόβλεψη για το μέλλον.

* O dr. Harald C. Letizi είναι γεωπόνος εγκεκριμένος σύμβουλος/μελετητής από την Demeter International ασχολείται με τη βιοδυναμική γεωργία από το 1996 και είναι ιδιοκτήτης της εταιρίας «ΒΙΟΣΠΟΡΟΣ»

http//www.biosporos.gr

e-mail: info@biosporos.gr

Tηλ.: 2310-313.262   – 6979221718

Demeter international: www.demeter.net

standards Demeter: https://www.demeter.net/certification/standards

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *